Ortak şirket hesabından para çekebilir mi?

Bir ortağın şirketin kasasından veya banka hesabından kişisel kullanım için para çekmesi, günlük uygulamada sık görülür. Bu işlem muhasebede tek taraflı bir “çekiş” olarak değil, şirketin ortağa açtığı bir borç olarak kayda geçer ve ortaklar cari hesabında takip edilir.

Çekilen para muhasebede nasıl izlenir?

Ortağın şirketten çektiği tutar, bilançoda 131 Ortaklardan Alacaklar hesabına (büyük hesap planında 13 grubu, tekdüzen hesap planında 131) borç kaydedilir. Şirket, bu tutar üzerinden ortağına karşı bir alacaklı konumuna geçer. Ortak parayı şirkete geri ödediğinde veya cari hesap mahsup edildiğinde (örneğin kâr payı dağıtımıyla) bu hesap tasfiye edilir.

Limited şirkette ortağın şirkete borçlanması yasak mı?

Hayır. TTK m.358, pay sahibinin şirkete borçlanmasını sınırlayan hükümdür, ancak bu madde Anonim Şirketler başlıklı kısımda yer alır ve sadece anonim şirket pay sahipleri için geçerlidir. Maddeye göre pay sahibi şirkete borçlanabilmesi için iki şartı birlikte sağlamalıdır:

1. Sermaye taahhüdünden doğan borcunu tamamen ifa etmiş olmalıdır.
2. Şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kâr payı dağıtımına konu edilebilecek kârı, geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmalıdır.

TTK, limited şirketlere uygulanacak anonim şirket hükümlerini m.644’te ayrıca sayar; bu liste içinde m.358 bulunmaz. Dolayısıyla limited şirket ortağının şirketten borçlanmasını yasaklayan özel bir TTK hükmü yoktur. Ortak, şirket kasasından para çekebilir; bu işlem hukuken bir borç ilişkisi kurar ve ortaklar cari hesabında izlenir.

Bu, limited şirkette her türlü çekişin serbest olduğu anlamına gelmez: TTK’nın şirket malvarlığının korunmasına ilişkin genel ilkeleri (örneğin sermayenin iadesi yasağı, müdürlerin özen ve bağlılık yükümlülüğü) ile vergi mevzuatındaki örtülü kazanç ve örtülü sermaye hükümleri bu işlemi sınırlar.

Örtülü kazanç dağıtımı riski (KVK m.13)

KVK m.13, kurumların ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı fiyat veya bedel üzerinden mal veya hizmet alım/satımında bulunmasını transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı olarak tanımlar. Madde kapsamındaki “ilişkili kişi” tanımı kurumların ortaklarını, ortakların ilgili bulunduğu gerçek kişi veya kurumları ve idaresi, denetimi veya sermayesi açısından doğrudan/dolaylı olarak bağlı bulunulan kişileri kapsar.

Şirketin ortağına faizsiz veya emsaline göre düşük bir faizle nakit kullandırması, şirketin ortağına verdiği bir finansman hizmetidir. Bu hizmetin karşılığı olan faiz emsaline uygun biçimde hesaplanıp kayıtlara alınmazsa:

• Şirket, alması gereken faiz gelirinden mahrum kalır ve bu fark örtülü olarak ortağa kazanç transferi sayılabilir.
• Kanunun ilgili hükmüne göre tamamen veya kısmen örtülü olarak dağıtılan kazanç, gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında dağıtılmış kâr payı sayılır.

Faize KDV uygulanır mı?

GİB’in bir ortağa/ilişkili kişiye verilen borç üzerinden hesaplanan faizin vergilendirilmesine ilişkin özelgesinde, ana ortağa veya ilişkili firmalara borç verilmesinin bir finansman hizmeti sayıldığı ve bu hizmet karşılığı hesaplanacak faiz tutarlarının KDV’ye tabi olduğu belirtilmiştir. Aynı özelgede, finansman hizmetinden yurt dışında yararlanılması ve hizmet ihracı şartlarının gerçekleşmesi hâlinde bu faiz ve kur farklarına KDV hesaplanmayacağı da ifade edilmiştir; yurt içi bir ortak-şirket ilişkisinde ise bu istisna söz konusu olmaz.

Pratikte şirketler, ortaklar cari hesabındaki borç bakiyesine dönem içinde adat usulüyle (bakiye × gün sayısı × faiz oranı / 36000) faiz hesaplar, bu faiz tutarını fatura veya muhasebe fişiyle kayda alır ve üzerinden KDV hesaplayıp beyan eder.

Örnek hesaplama

Bir limited şirket ortağı, 1 Ocak’ta şirket hesabından 400.000 TL çekmiş ve bu tutarı yıl boyunca geri ödememiş olsun. Şirket, bu tutara emsal kabul ettiği yıllık %30 oranında adat faizi yürütüyor:

Şirket bu faizi gelir olarak kayıtlarına alıp kurum kazancına dahil eder ve faiz tutarı üzerinden hesapladığı KDV’yi ilgili dönem KDV beyannamesinde beyan eder. Faiz hiç hesaplanmamış veya emsalin önemli ölçüde altında bırakılmış olsaydı, vergi incelemesinde bu fark örtülü kazanç dağıtımı olarak değerlendirilip re’sen tarhiyata konu edilebilirdi; kullanılan emsal oranın somut olayda hangi referans alınarak belirleneceği (örneğin ilgili dönemde bankaların kredilere uyguladığı ortalama faiz oranları) her olayda ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Ortaklar cari hesabının kapatılması

Ortaklar cari hesabındaki borç bakiyesi süresiz bırakılamaz; uygulamada şu yollarla tasfiye edilir:

• Nakit geri ödeme: Ortak, çektiği tutarı ve işlemiş faizi şirkete geri öder.
• Kâr payı mahsubu: Genel kurul kararıyla dağıtılacak kâr payı, ortağın cari hesap borcuna mahsup edilir. Kâr dağıtımının hukuki süreci için kâr dağıtımı rehberine bakılabilir.
• Sermaye avansı veya azaltımı yoluyla düzeltme: Bazı durumlarda taraflar, cari hesap bakiyesini sermaye işlemleriyle ilişkilendirerek kapatabilir; bu işlemler şirket sözleşmesi değişikliği ve genel kurul kararı gerektirebilir.

Hangi yöntem seçilirse seçilsin, cari hesabın uzun süre açık ve faizsiz bırakılması, vergi incelemesinde örtülü kazanç dağıtımı iddiasının temel dayanağı olur.

Sık sorulanlar