Ev adresinde şirket kurulabilir mi?

MERSİS adres olarak evi reddetmez, ama tek başına yeterli değildir

Şirket kuruluşu Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden yürütülür ve sistem, girilen merkez adresini kurucuların veya yetkililerin kimlik bilgileriyle doğrular. Bu doğrulama, adresin Adres Kayıt Sistemi’nde kayıtlı bir adres olup olmadığına bakar; konut ya da işyeri ayrımı MERSİS’in kimlik/adres doğrulama ekranlarında ayrı bir engel olarak tanımlanmaz. Bu nedenle bir ev adresi, salt MERSİS başvurusu açısından tescile kapalı değildir.

Buradan çıkan sonuç şudur: ev adresinde şirket kurma sorununun merkezi ticaret sicili değildir. Mesele, adresin bağlı olduğu binanın özel hukuk düzenlemesi (yönetim planı) ile kuruluştan sonra vergi dairesinin yaptığı fiili denetimdir.

Yönetim planı ve kat malikleri kurulu izni

Apartman veya sitelerde bağımsız bölümlerin kullanım amacı, kat mülkiyetine geçişte hazırlanan yönetim planında belirlenir. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun bağımsız bölümlerin tahsis amacına uygun kullanılmasını düzenleyen hükümleri, bir bölümün tapu kütüğünde veya yönetim planında gösterilen amaç (örneğin “mesken”) dışında kullanılması için kat malikleri kurulunun karar almasını esas alır. Pratikte bu, şu sonuçları doğurur:

• Yönetim planında ticari faaliyeti açıkça yasaklayan bir hüküm varsa, konut olarak tahsis edilmiş bir bağımsız bölümde şirket merkezi göstermek diğer kat maliklerinin itirazına açık hale gelir.
• Yönetim planı sessizse veya izin verici ise, fiziksel müşteri trafiği, gürültü, koku, atölye/imalat niteliği taşımayan faaliyetler (büro, danışmanlık, yazılım, e-ticaret gibi masa başı işler) uygulamada daha az itiraz konusu olur.
• Sanayi, atölye, imalat, toptan depolama gibi bina ortak alanlarını veya diğer sakinlerin huzurunu etkileyebilecek faaliyetler için konut niteliğindeki bağımsız bölümler uygun değildir; bu tür faaliyetler zaten işyeri/ticarethane olarak tahsis edilmiş bölümleri gerektirir.

Bu ayrım, hangi şirket türünün kurulduğundan bağımsızdır: hem şahıs şirketi hem sermaye şirketi (limited, anonim) için bina içindeki kullanım kısıtı aynı şekilde işler.

Vergi dairesi yoklaması adresi nasıl değerlendirir

Ticaret ve kurumlar vergisi mükellefleri ile ticaret/sanat erbabı, işe başlamayı işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde İşe Başlama/Bırakma/Değişiklik Bildirimi ile bağlı oldukları vergi dairesine bildirmek zorundadır. Anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde bu bildirim ayrıca yapılmaz; ticaret sicilindeki tescil üzerine mükellefiyet kaydı doğrudan açılır. Mükellefiyet tesis edildikten sonra Elektronik Yoklama Sistemi üzerinden adreste yoklama yapılır:

1. Normal işe başlama yoklamaları, mükellefiyetin tesis tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde tamamlanır.
2. Mali müşavir veya serbest muhasebeci onaylı bildirimlerde bu süre en geç bir aya çıkar.
3. İş yeri adres değişikliği, taşınma dahil, bildirimden itibaren bir ay içinde ayrıca vergi dairesine bildirilmelidir.

Yoklama, beyan edilen adresin faaliyetle uyumlu olup olmadığını fiilen görmeye yöneliktir. Fiziksel müşteri kabulü, tabela, vitrin veya imalat/atölye gerektirmeyen faaliyetlerde (serbest meslek, e-ticaret, danışmanlık, yazılım gibi masa başı işler) ev adresi uygulamada daha kolay kabul görür; buna karşılık mağaza, imalathane veya yoğun müşteri trafiği gerektiren faaliyetlerde ev adresi fiilen yetersiz kalabilir.

Bildirim ve yoklamada süresinde hareket etmemenin sonucu

İşe başlamayı on gün içinde bildirmemek birinci derece usulsüzlük cezasına, adres değişikliği ve işi bırakma bildirimlerini bir ay içinde yapmamak ise ikinci derece usulsüzlük cezasına yol açar. Bu nedenle ev adresinde kurulan bir şirkette adres fiilen değiştiğinde bildirim süresine özellikle dikkat edilmelidir; aynı konu şirket adres değişikliği rehberinde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Kuruluş öncesi kontrol edilmesi gerekenler

• Binanın yönetim planı istenip ticari faaliyete ilişkin açık bir yasak olup olmadığı görülmelidir; yasak varsa kat malikleri kurulundan karar almak gerekir.
• Site veya apartman kararlarında ortak alan kullanımı, tabela, işyeri niteliği gibi ek kısıtlar olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Faaliyetin NACE kodu ve fiili niteliği (müşteri kabulü, imalat, depolama var mı) net olarak belirlenmelidir; bu, hem NACE kodu seçimi hem de yoklamada adresin uygunluğu için belirleyicidir.
• MERSİS üzerinden kuruluş adımları için MERSİS ile şirket kuruluşu rehberine, tür seçimi için ise şahıs şirketi kuruluşu sayfasına bakılabilir.

Sık sorulanlar