Basit usulde vergilendirme şartları nelerdir?

Basit usulde vergilendirme, küçük ölçekli ticaret ve sanat erbabının ticari kazancının götürü biçimde ve defter tutma yükümlülüğü olmadan tespit edildiği bir rejimdir. Bu rejimden yararlanmak Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 47. maddesindeki genel şartlar ile 48. maddesindeki özel şartların aynı anda sağlanmasına, ayrıca mükellefin 51. maddede sayılan yasaklı iş gruplarından birine girmemesine bağlıdır.

Genel şartlar (GVK madde 47)

Basit usule girebilmek için üç genel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. Bilfiil işin başında bulunma: Mükellef kendi işinde bilfiil çalışmalı veya işin başında bulunmalıdır. Seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar bu şartı bozmaz. İşi ölüm nedeniyle bırakanların dul eşi ve/veya küçük çocukları, işi bilfiil devam ettirmese de bu şartı kaybetmiş sayılmaz.
2. İşyeri kira/mülk değeri sınırı: İşyeri kirayla tutulmuşsa yıllık gayrisafi kira bedeli, kendi mülkü ise emsal kira bedeli, belirlenen haddi aşmamalıdır. Bu had her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
3. Gerçek usulde mükellef olmama: Ticari, zirai veya mesleki kazanç dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olunmamalıdır.

2026 yılı işyeri kirası haddi

Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 332) ile 2026 yılında uygulanacak tutarlar şöyledir:

Özel şartlar (GVK madde 48) ve 2026 hadleri

Genel şartlara ek olarak, mükellefin faaliyet türüne göre bir parasal hadi de aşmaması gerekir. GVK 48. madde bu hadleri üç grupta düzenler; 2026 yılı tutarları Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 332) ile belirlenmiştir:

Bu hadler her yıl GVK mükerrer 48. madde kapsamında yeniden değerleme oranında artırılır; bu nedenle bir önceki yılın tutarlarıyla karıştırılmamalıdır.

Basit usulden hiç yararlanamayacak iş grupları (GVK madde 51)

Yukarıdaki genel ve özel şartları taşısa bile, aşağıdaki iş gruplarında faaliyet gösterenler basit usulden yararlanamaz ve gerçek usulde vergilendirilir:

• Kollektif şirket ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortakları.
• Ödünç para verme (ikrazat) işiyle uğraşanlar.
• Sarraflar ile kıymetli maden ve mücevherat alım satımıyla uğraşanlar.
• GVK 94. maddede sayılan kişi ve kurumlara karşı inşaat ve onarım işini üstlenenler ile bu işlere derece derece taahhütte bulunan alt yükleniciler.
• Sigorta prodüktörleri.
• Her türlü ilan ve reklam işiyle uğraşanlar ile bu işlere aracılık edenler.
• Gayrimenkul ve gemi alım satımıyla uğraşanlar.
• Aracılık (tavassut) işi yapanlar (dayıbaşılar hariç).
• Maden işletmeleri, taş ve kireç ocakları, kum ve çakıl üretim yerleri, tuğla ve kiremit harmanlarını işletenler.
• Şehirlerarası yük veya yolcu taşımacılığı yapanlar ile treyler, çekici ve benzeri araçların sahip veya işleticileri (sürücü dışında 14 ve daha az oturma yeri olan motorlu kara taşıtları bu kapsamın dışındadır).
• Cumhurbaşkanı kararıyla; iş grupları, sektörler, il/ilçeler, belediye sınırları veya sabit işyerinde faaliyette bulunup bulunmamaya göre gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli görülenler.

2026’da yeni bir sınır: büyükşehirlerde ilçe nüfusu kriteri

29/12/2025 tarihli ve GVK-100/2025-1 sayılı Gelir Vergisi Sirküleri ile 1/1/2026’dan itibaren büyükşehir belediyesi bulunan illerde ilçe nüfusu da basit usule girişte belirleyici hale gelmiştir:

Nüfus eşiğinin etkilediği faaliyetler:

• Her türlü emtia imalatı.
• Her türlü emtia alım-satımı (münhasıran gezici veya pazar takibi suretiyle yapılan perakende satış hariç).
• İnşaatla ilgili işler.
• Motorlu taşıt bakım ve onarımı.
• Lokanta ve benzeri hizmet işletmeciliği.
• Eğlence ve istirahat yeri işletmeciliği.
• Şehir içi yolcu taşımacılığı (bu faaliyette istisna uygulanmaz; ilçe nüfusu 30.000 eşiği her durumda belirleyicidir).

5216 ve 6360 sayılı kanunlar kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i aşmayan belde ve köylerde, şehir içi yolcu taşımacılığı dışındaki yukarıdaki faaliyetler için basit usul istisnai olarak sürdürülebilir.

Basit usulden gerçek usule geçiş

Basit usule tabi bir mükellef aşağıdaki durumlarda gerçek usule geçer:

1. Hadlerin aşılması: Bir hesap döneminde GVK 48. maddedeki özel şartlardaki hadler aşılırsa, izleyen takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirme başlar.
2. Genel şartların kaybı: İşyeri kirası haddinin aşılması veya işin başında bulunulmaması gibi genel şartlardan birinin kaybedilmesi de gerçek usule geçişi doğurur.
3. İsteğe bağlı geçiş: Basit usul şartlarını taşıyan mükellefler, yazılı talepte bulunarak isteğe bağlı olarak gerçek usule geçebilir; bu talep izleyen takvim yılından itibaren uygulanır ve bir daha basit usule dönülemez.
4. İdari düzenleme (nüfus kriteri gibi): 2026’da olduğu gibi Cumhurbaşkanı kararıyla belirli faaliyetlerin veya yerlerin basit usul kapsamından çıkarılması halinde, kararın yürürlük tarihinden itibaren gerçek usule geçilir.

Nüfusun sonradan 30.000’in altına düşmesi durumunda, GVK 47’deki genel şartları taşıyan ve son iki hesap döneminin iş hacmi GVK 48 hadlerinin altında kalan mükellefler, izleyen Ocak ayının 31’i akşamına kadar yazılı başvuruyla o takvim yılı başından itibaren yeniden basit usule dönebilir.

Basit usule tabi olup olunmadığının doğru tespiti için önce esnaf-tacir ayrımına, ardından gelir vergisi beyan yükümlülüğüne bakmak gerekir; bu konular için esnaf mı tacir mi rehberine ve gelir vergisi beyannamesi rehberine başvurulabilir. Basit usule tabi mükelleflerin vergi levhası yükümlülüğü için de vergi levhası alma rehberi kullanılabilir.

Sık sorulanlar